توافق و اختلاف بر سر ایران ؟ - اتم و " کمر بند شیعه " ؟- از دست دادن یا به دست آوردن زمان ؟

انقلاب اسلامی : بوش ، رئیس جمهوری امریکا به اروپا آمد. به هریک از سران اروپا صحبت کرد، ایران موضوع صحبت بود و در هر کنفرانس مطبوعاتی نیز، ایران موضوع پرسش و پاسخ شد. از خبرها و نظرها می باید موارد توافق و موارد اختلاف بر سر ایران را بیابیم . در قسمت اول، این موارد را جستجو می کنیم. در قسمت دوم برای این پرسش پاسخ می جوئیم : اگر بر سر جلوگیری از تشکیل شدن کمر بند شیعه توافق بوجود آمده باشد، آیا بر سر رهبری سیاست غرب در خاورمیانه نیز توافق بعمل آمده است ؟ و در قسمت سوم ، به پیشنهاد جدید " ایران " در زمینه " برنامه اتمی " می پردازیم تا پاسخ این پرسش بدست آید : آیا ایران زمان از دست می دهد و یا زمان به دست می آورد ؟:

موارد توافق و اختلاف امریکا و اروپا و امریکا و روسیه بر سر ایران :


◄ کارشناسان روابط بین المللی ، بهنگام سفر رایس ، وزیر خارجه امریکا به فرانسه در 8 و 9 فوریه، با او به گفتگو نشستند تا بدانند آیا امریکا تغییر لحن داده است و یا این محتوای سیاست خارجی است که تغییر داده است ؟ لوموند ( 21 فوریه ) نظرهایی که کارشناسان ، پیدا کرده اند را ، اینسان گزارش کرده است :

* بر سر این که لحن سیاست یا خود سیاست امریکا تغییر کرده است ، کارشناسان اتفاق نظر نیافتند. اما در این باره که " پرونده ایران " ، در ماه های آینده ، بیش از همه، آزمون روابط امریکا با اروپا خواهد شد، اتفاق نظر دارند :
* بسیاری از کارشناسان در شگفت شدند وقتی دیدند که کندولزا رایس از رژیم ایران ، همچون یک رژیم توتالیتر سخن می گفت. گیوم پارمانتیه ، مدیر مرکز مطالعات فرانسه در باره امریکا، می گوید: من او را ، بهنگام سخن گفتن از ایران ، سخت پابند ایدئولوژی و متکی به اطلاعات نادرست یافتم. ایران را دارای رژیم توتالیتر خواندن، بیهوده گوئی است. مخاطبان خانم رایس تحلیل او را رد کردند . برخی به او یادآور شدند بکار بردن نیروی نظامی بخاطر جلوگیری از دست یابی به سلاح اتمی ، نخست افزایش حمایت از رژیمی منفور مردم ایران می شود. بنظر پارمانتیه ، بهترین روش برای سرنگون کردن رژیم ، باز کردن ابواب ایران بروی دنیا است.

* دومینیک موایزی Moisi ، مشاور ویژه مؤسسه روابط بین المللی فرانسه ، نمونه ایران بهترین مثال وجود " تناقض " در بطن دیپلماسی امریکا است. تناقض میان عزم بر تغییر جهان و تحکیم موقعیت رژیمها. توضیح این که در مورد ایران، هم می خواهد رژیم را تغییر بدهد و هم مانع از آن شود که این کشور به سلاح اتمی دست پیدا کند. حال این که هدف دوم وصول به هدف اولا ممکن می کند چرا که سبب تقویت رژیم می شود.

* نیکول باچاران Bacharan ، استاد مؤسسه مطالعات سیاسی پاریس ، بر این نظر است که حتی در مورد ایران ، ژرژ بوش تصمیم گرفته است اطمینان بدهد . او می گوید : " ایران عراق نیست . و در این بحران، مراحل دیپلماتیک بسیاری باید طی شوند . تنها وقتی در این مراحل به نتیجه مطلوب نرسیدیم ، نوبت مراحل وخامت بارتر می رسد. در مورد ایران، در واقع، کسی نمی داند چه باید کرد . این امر که ایران و سوریه رسما می گویند متحد هستند، می باید اروپائیان را بر آن دارد که موضع خویش را در قبال آن سخت تر کنند.

* فرانسوا هیسبرگ ، رئیس بنیاد مطالعات استراتژیک ، با این نظر موافق نیست . رهبران امریکا این اراده را ابراز می کنند که می خواهند با متحدان اروپائی خود همکاری کنند و این تغییری بزرگ است. اما دیدگاه حکومت بوش در باره محل و نقش امریکا در جهان، مطلقا تغییر نکرده است.
از دید هیسبورگ خاصه دیپلماسی امریکا مجرای کوتاه میان دیدگاه و سیاست روز به روز یا تاکتیک است. به سخن دیگر، استراتژی مفقود است . بنا بر این ، بنا بر دیدگاه ، تاکتیک اتخاذ می شود. در مورد ایران ، این خاصه بس مشهود است : اروپا در پی آنست که چگونه ایران را از غنی کردن اورانیوم باز بدارد . امریکا پاسخ می دهد : " رژیم را تغییر باید داد " . در این شرائط، نمی توان موافقت امریکا را بالغو این یا آن مجازات بدست آورد . نه می توان تنبیه و نه می توان گفتگو کرد. از این رو است که شرویدر، صدر اعظم آلمان ناگزیر می شود از بوش بخواهد به یک گفتگوی واقعی با ایران تن در دهد . همین سخن را رهبران دیگر اروپا نیز به بوش خاطر نشان کرده اند.
* موایز با تحلیل هیسبورگ موافق نیست و می گوید: حکومت امریکا بر آن نیست درجا دست به عمل بزند. عمل گرا است . در آنچه به رابطه اش با اروپا مربوط است ، سیاستش بیشتر تغییر کرده و کمتر همان که بود مانده است. بطور مشخص، شیوه جدید امریکا می تواند در مورد لبنان و نزاع اسرائیل با فلسطین بکار رود. بدین قرار، از پی آمدهای غیر مستقیم جنگ عراق ، یکی همین تغییر رویه است و از این نظر، آن جنگ اثر مفیدی ببار آورد است.

◄اما قولهای بوش در باره ایران را از زمان حرکت به اروپا تا زمان بازگشت به امریکا ، بیاوریم تا ببینیم آیا تغییری کرده است و اگر آری، کدام است ؟:

* در 18 فوریه، در پاسخ به این پرسش : اگر اسرائیل برای تخریب تأسیسات اتمی ایران ، به کشور حمله نظامی کند، آیا شما از عمل اسرائیل حمایت می کنید ؟ بوش نخست با کوششهای اروپا ابراز همبستگی کرد اما در جا گفت : تمامی ملتها نگران مجهز شدن ایران به سلاح اتمی هستند . روشن بگویم: اگر من رهبر اسرائیل بودم و سخنان برخی از آیة الله های ایران ، در باره لزوم نابود کردن اسرائیل ، را می شنیدم، نگران آن می شدم که مبادا ایران به اسلحه اتمی مجهز شود. و از آنجا که اسرائیل متحد ما است و ما قویا حامی اسرائیل هستیم ، از اقدام اسرائیل حمایت می کردم.
لحظه ای بعد، پرسش دیگری از بوش بعمل آمد . این بار او بر ضرورت راه حل دیپلماتیک تأکید گذارد.

* در آستانه سفر به اروپا، بوش گفت : جامعه بین المللی میخواهد که ایران به اسلحه اتمی مجهز نشود. با سران اروپا در باره ایران گفتگو خواهد کرد و گزینش حمله نظامی نیز یکی از گزینشها است.

* در 20 فوریه ، شب هنگام، وارد بروکسل شد. در 21 فوریه، با سران اروپا جلسه کردند و در سخنرانی خویش، از رژیم ایران خواست از برنامه تولید سلاح اتمی دست بردارد. حقوق انسان و آزادیهای مردم ایران را محترم بشمارد. او تأکید کرد که جامعه بین المللی می باید یک صدا با ایران صحبت کند.

* در 23 فوریه ، بوش به آلمان رفت و با گرهارد شرودر، صدر اعظم آلمان، در شهر ماینس، گفتگو کرد. پیش از آن، در سفارت امریکا در بروکسل ، با ژاک شیراک ، رئیس جمهوری فرانسه دیدار کرده بود. در باره گفتگوهایش با این دو تن و سخنانش بعد از دیدارها، این گزارشها انتشار پیدا کرده اند :

* بعد از دیدار بوش با شرویدر، صدراعظم آلمان گفته است :
ایران باید المره از داشتن هر نوع سلاح اتمی منصرف شود پیش از آن، در 22 فوریه، در بروکسل، بوش ، لحن خویش را نرم کرده و گفته بود : این فکر که امریکا ، به ایران حمله نظامی می کند، " مضحک " است. اما همه گزینه ها ، روی میز هستند. ایران عراق نیست . روشهای دیپلماتیک بکار گرفته شده اند.

* در پی دیدار با بوش ، شرودر ، در گفتگو با تلویزیون آلمانی ZDF ، افزوده است : حتی در نظر گرفتن حمله نظامی به ايران به عنوان آخرين راه حل برای برخورد با فعاليت جنجال برانگيز هسته ای اين کشور مردود است.
فرانکفورته آلگمانیبه ( 22 فوریه 2005 )، قول شرودر ، را اینسان نقل کرده است :
شرودر بعد ازملاقاتش با جورج دبيليو بوش اظهار داشت : بوش اطمينان داد که ايالات متحده امريکا دعوي با ايران را ، در مساله اتم ، همراه با اروپائيان و از طريق مسالمت آميز حل خواهد کرد. بوش در نشست ناتو در بروکسل اظهارات بسيارواضحي ابراز کرد . وي خواهان يک راه حل ديپلماتيک براي مسئله اتم ميباشد. اظهارات بوش موجب اطمینان خاطرمن است که ما به يک راه حل ديپلماتيک بنابراين صلح جويانه دست خواهيم يافت . شرطش اين است که ايران درک کند که نمي تواند هم مجهز به سلاح اتمي بشود و هم براي کشورش يک چشم انداز روشن اقتصادي را فراهم بياورد.
راه حل نظامي که پرزيدنت بوش از آن بعنوان آخرين راه حل نام ميبرد در صحبتهاي ما جايي نداشت و تنها و تنها بر روي راه حل مسالمت آميز صحبت شد. بوش شايعاتي از قبيل اينکه کشورش مشغول آماده کردن خود براي حمله به ايران است را"مسخره " توصيف کرد ولي راه براي هر گزينه اي باز است.

* در مذاکراتی که رهبران اروپا با جورج بوش انجام دادند، ژاک شیراک، رئيس جمهور فرانسه به آقای بوش پيشنهاد کرد که برای ترغيب ايران به کنار گذاشتن بخش جنجال برانگيز فعاليت اتمی خود اجازه دهد که ايران به عضويت سازمان تجارت جهانی درآيد يا اينکه دست کم اجازه دهد اين کشور یک فروندهواپيما مسافربری ایر باس را بخرد .

* گرهارد شرودر نيز پيشنهاد داد که برای ترغيب ايران به ادامه مذاکرات و به عنوان اقدامی تشويقی يک فروند هواپيمای مسافربری ايرباس به اين کشور فروخته شود و اگر ايرانيها حاضر شوند تعهد دهند که به دنبال دستيابی به فناوری غنی سازی اورانيوم نباشند هواپيماهای بيشتری به اين کشور فروخته شود.

* اما جورج بوش گفته است : خواسته هايش از ايران منحصر به کنار گذاشتن برنامه غنی سازی اورانيوم نيست بلکه ايرانيها بايد از ايجاد مانع بر سر روند صلح فلسطينيان و اسرائيل و همچنين حمايت از گروه حزب الله لبنان نيز دست بردارند.

* سپس ، بوش به اسلواکی رفت و در براتیس لاوا، با پوتین ، رئیس جمهوری روسیه ، دیدار کرد. در پایان گفتگوهایش با پوتین ، او گفت : با پوتین بر سر مبارزه با ترور و این که ایران نباید سلاح هسته ای داشته باشد، توافق دارد.
او پیش از ترک اسلواکی بسوی امریکا، گفت : می رود تا در باره پیشنهادها که به من شده اند، فکر کنم.

◄ در 23 فوریه ، محمد خاتمی، در پايان جلسه هيئت وزیران، به خبرنگاران گفته است : اتحاديه اروپا باید امنيت ايران را تضمین کند و حق اين کشور را در داشتن فناورى صلح آميز هسته اى ، محفوظ بداند تا ايران نيز در مقابل تضمين دهد که در فعاليت هسته ای خود از مسير صلح آميز منحرف نشود.
اروپاييها در مذاکرات خود با ايران که بر سر فعاليت هسته ای اين کشور صورت می گيرد سوء نيتى ندارند و خواستار حل مسائلند.
انقلاب اسلامی : بدین قرار ، رژیم تضمین امنیت خویش را می خواهد. قرار بوده است اروپا این تضمین را بدهد . اما تهدید به حمله نظامی ، گویای ناتوانی اروپا از تضمین امنیت رژیم بود. بنا بر این ،
1 - تغییری که در اظهارات بوش مشاهده می شود، حاکی از آنست که اروپا نیمچه موفقیتی بدست آورده و بوش با راه حل دیپلماسی اروپا موافقت کرده است .

2 - تغییر لحن و محتوای سخنان او حاکی از اینست که در گفتگوهایش با اروپائیان و روسیه ، او و طرفهای گفتگوهایش به تصمیم قطعی نرسیده اند. با وجود این، موافقت شده است که الف - ایران سلاح اتمی نداشته باشد و ب - اروپا گفتگوها با ایران را ادامه دهد . ج - امریکا اقدامی که کارشکنی تلقی شود، بعمل نیاورد.

3 - آیا اروپا می تواند به وعده ها که در قلمرو اقتصادی و تضمین امنیت به ایران داده است، جامه عمل بپوشاند ؟ اگر فرض کنیم پیشنهادها که باید درباره شان فکر کند، مربوط به این وعده ها باشند، سخن بوش بدین معنی است که اگر دست آورد اروپا رضایت امریکا را فراهم کند، ممکن است با برآورده شدن وعده ها موافقت کند .

4 - بر سر جلوگیری از تشکیل شدن " کمر بند شیعه " توافق وجود دارد.

5 - در مورد ایران ابتکار عمل با اروپا است . اما در باره خاورمیانه، اروپا حاضر به دنباله روی نیست بلکه خواستار موقعیت برابر است . اروپا از امریکا می خواهد از تک روی در حساس ترین منطقه جهان خودداری کند. به گزارش رویتر ، بسیاری از شخصیتهای نزدیک به بوش بر این نظر هستند که ابتکار دیپلماتیک اروپا ، بیشتر از آنچه بقصد جلوگیری از مجهز شدن ایران به بمب اتمی باشد، متوجه جلوگیری از اتخاذ سیاست خود و سخت سرانه در باره برنامه اتمی ایران است.
در این میان، اسرائیل می گوید : ایران تنها 6 ماه وقت لازم دارد تا بمب اتمی خود را بسازد و مجهز شدن ایران به این بمب، امنیت اسرائیل را به مخاطره می افکند. با توجه به این سخنان و قول بوش در حمایت از حمله اسرائیل به ایران، اروپا خواستار آنست که امریکا نه خود و نه " متحدش " به اقدام تک روانه دست نزنند.
اما هیچ معلوم نیست که حکومت بوش تن به شریک کردن اروپا در تصمیم ها بدهد :