انقلاب اسلامى: اين فصل را در سه قسمت از نظر خوانندگان مى‏گذرانيم:
در قسمت اول، اطمينانهايى كه خامنه‏اى مى‏دهد و گزارش آژانس بين المللى انرژى اتمى و در قسمت دوم، واكنش امريكا و بخصوص تلقى ايران بمثابه بحران برزگ سياست خارجى امريكا و در قسمت سوم واكنش اروپا و روسيه:

خامنه‏اى اطمينان مى‏دهد اما آژانس بين المللى انرژى اتمى مى‏گويد:
ايران به توافقها عمل نكرده‏است:

نخست خرازى، "وزير" خارجه حكومت خاتمى گفت ايران اسلحه كشتار جمعى ندارد و بنا هم ندارد تهيه كند زيرا بكار بردن آنها را اسلام حرام مى‏داند. در 22 خرداد، خامنه‏اى گفته‏است (به نقل از كيهان 24 خرداد):
"رهبر معظم انقلاب اسلامى... دستيابى ايران به دانش هسته‏اى را علت عصبانيت آمريكا برشمردند و افزودند:
آمريكايى ها از اينكه ملت ايران با تكيه بر استعدادهاى جوان خود به اين دانش بزرگ دست يافته است، عصبانى اند. اما سعى مى‏كنند با جنجال درمورد ادعاى دروغ ساخت سلاح هسته اى در ايران، علت واقعى عصبانيت خود را پنهان كنند.
ايشان با تأكيد بر اينكه ايران به دنبال ساخت سلاح هسته اى نيست، افزودند:
مشكل اصلى دشمن اين است كه فن آورى پيشرفته هسته‏اى در ايران بومى شده و آمريكا ديگر نمى‏تواند با آن مبارزه كند و آن را ازبين ببرد. رهبر معظم انقلاب اسلامى با اشاره به عقب ماندگى علمى ايران در دوران ستمشاهى، خاطرنشان كردند:
دشمن، به ويژه، پس از اطلاع از دستيابى دانشمندان جوان ايرانى به دانش هسته‏اى، پى‏برده است كه با ادامه پرورش استعدادهاى جوان ايرانى در دانشگاه‏ها، ملت ايران از بيگانگان بى‏نياز مى‏شود، به همين علت دانشگاه هاى ما را به اغتشاش تهديد مى‏كند تا جلوى درس و بحث و تحقيق و توليد علم را بگيرد و ملت ايران را به دوران عقب ماندگى بكشاند. اما اين تنها يك خيال باطل است."
انقلاب اسلامى:
اولاً جنبش دانشجوئى عاملى جز استبداد ندارد و از اتفاق، يكى از انگيزه‏هاى اين جنبش، اعتراض به عقب ماندگى علمى و سطح علمى دانشگاهها است - با وجود اين، بنا بر ارزيابى دانشگاه استانفورد، دانشگاه صنعتى شريف از سطح علمى و فنى بالائى برخوردار است - و ثانياً همانطور كه دانشجويان با شعارهاى شفاف خود مى‏گويند، ولايت مطلقه چون او كسى را مخالف رشد علمى مى‏دانند و ثالثاً چه ربط وجود دارد ميان جنبش دانشجوئى و برنامه اتمى مورد اعتراض غرب؟ و رابعاً، اظهارات خامنه‏اى الف - اعتراف بر داشتن تكنولوژى اتمى و حتى بومى شدن آنست و ب - اما اين تكنولوژى مى‏تواند در توليد سلاح اتمى نيز بكار رود و ج - قول دروغگويانى چون او و هاشمى رفسنجانى كسى را مطمئن نمى‏كند كه رژيم در حال اجراى برنامه توليد سلاح اتمى نيست. بنا بر اين، سخنان او مجوز كافى براى سياست مداخله طلبانه امريكاست. بخصوص كه در 7 ژوئن (17 خرداد) واشنگتن پست، به استناد قول "منابع ديپلماتيك"، گزارش كرد كه آژانس بين المللى انرژى اتمى انشاى گزارش خود را به پايان رساند. برابر اين گزارش، آژانس به نتيجه رسيده‏است كه ايران محرمانه، تن‏ها اورانيوم از چين خريده‏است و برابر موافقتها، ايران را از آن و چگونگى استفاده از اين اورانيوم، آگاه نكرده‏است.
آژانس بين المللى انرژى اتمى در گزارش خود كه فعلاً غير علنى است، بر اينست كه ايران با آژانس همكارى كرده‏است اما آژانس را از كاربرد اورانيوم و نيز برنامه اتمى خود، بخصوص از لحاظ موافقت داشتن با قرارداد منع انتشار اسلحه اتمى، آگاه نكرده‏است.
بنا بر گزارش، كاستى‏ها در همكارى و تخلفهاى چندى از موافقت نامه، از سوى ايران، انجام گرفته‏اند. پيش از تشكيل جلسه آژانس بين المللى انرژى اتمى در 16 ژوئن، واشنگتن پست موفق شد از قسمتى از محتواى آن آگاه شود.
با آنكه خواست امريكا اينست كه آژانس تصريح كند ايران در كار توليد سلاح اتمى است و از شوراى امنيت بخواهد مجازاتهائى را در مورد ايران مقرر كند، اما آژانس به اين اندازه بسنده كرده‏است كه ايران در مواردى، تعهدهاى خود را بر وفق قرارداد منع گسترش سلاح اتمى، رعايت نكرده‏است. اين نخستين بار است كه آژانس بين المللى تصريح مى‏كند كه ايران تعهدات خود را در زمينه‏هاى "گزارش خريد اورانيوم و مورد استعمال آن، گزارش خريد تجهيزات اتمى و كار برد آنها و كامل كردن تأسيسات اتمى كه ايران ايجاد كرده‏است"، رعايت نكرده‏است. اورانيومى كه ايران محرمانه از چين خريدارى كرده‏است، در 1991، وارد كشور شده‏است. ايران به تازگى به آژانس گفته‏است اين اورانيوم را خريدارى كرده‏است. آنهم بعد از آنكه مقامات چينى از فروش آن به ايران، پرده برداشتند. ايران مى‏گويد اين اورانيوم را در تحقيق براى توليد آب سنگين و رآكتورهاى آب سنگين و تبديل بخشى از آن به فلز، بكار برده‏است. اما اين كاربردها به ايران هم توانائى توليد برق اتمى را مى‏دهد هم توانائى توليد سلاح اتمى را. برخى از كارشناسان امريكائى اسلحه، بر آنند كه ايران اورانيوم را در تجاربى كه هنوز معلوم نشده‏اند، بكار برده‏است. اما ميزان اورانيوم خريدارى شده، براى يك سلاح اتمى نيز كافى نيست. با وجود اين، عدم گزارش غنى كردن اورانيوم توسط ايران، جدى‏ترين نقض قرارداد منع گسترش اسلحه اتمى است.
هيأتى از سوى آژانس، در 6 ژوئن به ايران رفت. هدف از اين سفر اين بازرسى بود و قصد از بازرسى اين بود كه معلوم شود آيا ايران تخطى‏هاى خود را از قرارداد را جبران كرده‏است. يا خير؟ اما در 11 ژوئن، هيأت ايران را ترك گفت. بنا بر قول منابع غرب، علت تن ندادن ايران به بازرسى كامل بوده‏است.
سخنگوى وزارت خارجه ايران، در مقام توضيح برآمد و گفت:
ايران تمامى نكات مورد اعتراض آژانس پاسخ دارد. ما هيچ عملى كه نقض موافقتنامه‏ها باشد، مرتكب نشده‏ايم. همين سخنگو تكذيب كرد كه هيأت بخاطر تن ندادن ايران به بازرسى كامل، بطور ناگهانى، ايران را ترك گفته است.
آژانس بين المللى انرژى اتمى در 16 ژوئن، جلسات حكام را آغاز كرد. در 18 ژوئن، "مسئله ايران" مطرح شد. روزى پيش از آن، اتحاديه اروپا از ايران خواست پروتكل الحاقى را امضاء و با بازرسى كامل موافقت كند. "ايران" نيز خواست كه كشورهاى دارنده تكنولوژى اتمى، بر وفق قرار داد منع گسترش سلاح اتمى، تعهد كنند تكنولوژى استفاده صلح‏آميز از اتم را در اختيار ايران بگذارند. على اكبر صالحى، نماينده ايران در آژانس، گفت:
سلاح اتمى غير انسانى و غير اخلاقى و غير قانونى است و محلى در نظام دفاعى ايران ندارد و ايران در صدد توليد آن نيست. در پايان اجلاس آژانس، در 19 ژوئن 2003، البرادعى گفت:
البرادعى:
رييس آژانس بين‏المللى انرژى اتمى، روز پنحشنبه، در پايان نشست شوراى حكام (هيات مديره‏آژانس) در وين گفت:
آژانس اميدوار است كه ايران به همكارى خود با آژانس مانند گذشته ادامه دهد. اعضاى شوراى حكام در اين نشست از ايران خواست كه هر چه زودتر پروتكل الحاقى آژانس را امضا كند تا شفافيت همكارى اين كشور با اين آژانس تضمين شود. البرادعى در زمينه برنامه‏هاى آينده آژانس در ايران گفت:
فكر مى‏كنم پيام نشست شوراى حكام كاملا روشن است و تهران بايد به ما اجازه دهد تا از برخى از مراكز اين كشور نمونه‏بردارى كند. صالحى، نماينده ايران نيز گفت:
ايران پروتكل را پذيرفته‏است؟!
پيش از صدور قطعنامه اجلاس حكام، در 18 ژوئن، خاتمى گفت (به نقل از ايرنا):
جمهورى اسلامى ايران همواره با آژانس بين‏المللى انرژى اتمى همكارى كرده‏است و از اين پس نيز براى شفافيت امور و رفع برخى اتهامات به همكارى خود ادامه خواهد داد. آژانس بين‏المللى انرژى اتمى موظف است طبق معاهده‏اى كه ما آن را امضا كرده‏ايم، زمينه دستيابى ايران به دانش هسته‏اى را فراهم كند. ايران هرگز خواستار دستيابى به سلاح اتمى نيست. ما همواره از مناديان منطقه عارى از سلاح‏هاى هسته بوده و هستيم. دستيابى به دانش پيشرفته هسته‏اى ناشى از تلاش فرزندان اين مرز و بوم است و از اعضاى mpt مى‏خواهيم تا به تعهدات خود در اين زمينه عمل كند. ما مشكلى براى همكارى با آژانس بين‏المللى انرژى اتمى نداريم و همواره اين مسئله را اعلام كرده‏ايم كه حق خود را براى دستيابى به دانش پيشرفته هسته‏اى محفوظ مى‏داريم و اميدواريم اعضاى (ام پى تى) ايران را در مسير دستيابى ارزانتر و بى‏دغدغه تر به دانش هسته‏اى يارى كنند. ما معتقديم برخوردارى از سلاح اتمى نيز امنيت نمى‏آورد. امروز اسراييل با داشتن حدود 400 كلاهك هسته‏اى تهديدى عليه منطقه است . اين كلاهك‏هاى هسته‏اى براى از بين بردن و نابودى كره زمين كافى است و ما توسعه اين سلاح‏ها را خطرناك مى‏دانيم.
خبرنگارى سئوال كرد:
تاكنون كشورى كه پروتكل الحاقى به منع گسترش سلاح‏هاى هسته‏اى را امضا كردند، هيچ امتيازى نگرفته‏اند، آيا ايران نيز حاضر است بدون گرفتن هيچ امتيازى اين پروتكل را امضاء كند؟ خاتمى در پاسخ گفت:
ما هيچ امتيازى براى پيوستن به اين تعهد طلب نمى‏كنيم. طلب ما پيوستن به (ام پى تى) است و طبق (ام پى تى) همه اعضاى اين پيمان حق دارند از دانش و فناورى هسته‏اى برخودار شوند. خاتمى گفت :
براساس اين پيمان كشورهاى برخودار از دانش هسته‏اى موظفند بسيارى از كشورها را براى رسيدن به اين دانش كمك كنند اما ايران نه تنها مورد كمك قرار نگرفت بلكه، با تحريم‏ها، مورد جفا نيز قرار گرفت.
انقلاب اسلامى:
اگر اظهارات خاتمى به معناى آن باشد كه الف - با بازرسى كامل تأسيسات اتمى موافقت شده‏است و ب - ايران پروتكل الحاقى را امضاء مى‏كند، مى‏توان آن را به حساب موفقيت فرانسه و اروپا گذاشت.