ادواردسعيد درگذشت
ادوارد سعيد پژوهشگر، انديشمند و منتقد ادبى، سياسى
و اجتماعى برجسته فلسطينى پس از 12 سال تحمل بيمارى سرطان خون در سن 67 سالگى در نيويورك
جهان را بدرود گفت.
ادوارد سعيد در سال 1935 در يك خانواده مسيحى در
اورشليم به دنيا آمد و قبل از تأسيس دولت اسرائيل در1947 به همراه خانوادهاش به قاهره
مهاجرت و سپس در لبنان اقامت يافت. كالج را در لبنان و تحصيلات عاليه اش را با ليسانس
از پرينستون (1957) آغاز كرد و با درجه دكترى از هاروارد (1964) به پايان رسانيد.
وى استاد برجسته ادبيات تطبيقى در دانشگاه كلمبيا
بود، در موسيقىو نقد ادبى صاحبنظر و به موسيقى كلاسيك عشق مىورزيد و پيانو را در
سطح يك موسيقيدان حرفهاى مىنواخت. چنانكه در سالهاى اخير او با "دانيل بارن
بويم " )Barenboim(موسيقيدان اسرائيلى پايه گذاراركستر ديوان شرق - غرب شد و با
همكارى يكديگر در كشورهاى مختلف و مناطق اشغالى فلسطين كنسرتهائى اجرا نمودند.
كتاب شرق شناسى (1978) وى بزرگترين اثرش بود، دراين
كتاب به نقد شرق شناسان باخترزمين مىپردازدو كارشرق شناسى غربيان را در خدمت استعمار
و سلطهگران غرب و درك آنها را از شرق و خاورميانه همان ذهنيت و روش خود محور، استعمارگر، سلطه جو و نژادپرست ارزيابى مىكند.
در نوشتهى اخيرش «نگاهى دوباره به شرقشناسى» مجدداً خاطر نشان مىكند :«مطمئنا يكى
از فجايع روشنفكرى تاريخ اين بود كه در جنگى امپرياليستى كه ضد يك ديكتاتورى جهان سومى
به راه افتاده بود، گروهى از شرقشناسان به
حرفه شان به عنوان يك محقق خيانت كردند، مسئوليت پنهان كردن نيتهاى واقعى، جلو انداختن
و توجيه كردن جنگ را بر عهده گرفتند. اين جنگ را عدهاى از مقامات آمريكايى كه در هيچ
انتخاباتى دموكراتيك پيروز نشده بودند، به
راه انداختند و اهدافى كاملاً ايدئولوژيك داشتند از جمله سلطه جهانى، كنترل امنيتى
و دستيابى به منابع انرژى .»
سعيد كه به عنوان عضو افتخارى مجلس فلسطين در تبعيد
بارهااز ياسرعرفات حمايت كرده بود با امضاى پيمان صلح اسلو1993 و روند مذاكرات و امتيازدادن هاى عرفات و رهبران
فلسطينى به اسرائيل اعتراض نمود.در نوشتهاى تأكيد نمود كه «بله مسئوليت جمع آورى زباله
در شهر رام الله به حكومت خودگردان سپرده شدهاست!!». على رغم موضع انتقادى سعيد به
رهبران فلسطين، ياسر عرفات در پيامى بمناسبت
مرگ وى گفت:« آثار مهمى را از خود برجاى گذاشته كه مؤيد اصالت وى و اعتقاد راسخ او
به كوتاه نيامدن در قبال حقوق اين ملت در استقلالو آزادى است.»
عرفات در ادامه بيانيه تأكيد نمود:«روش فكرى روشنگر
او كه پيروان و حاميان فراوانى نيز يافت، حاكى از عمق بينش و اخلاص وى در مورد ارزشهاى
بلند انسانى است.»
ادوارد سعيد
بدليل تداوم نظر و عمل نقادانه با
استعانت از توانائى در نويسندگى و تبحر در
سخنرانى ازاعتبار و شهرت جهانى خاصى برخوردار بود. قلم خود را بطور خستگى ناپذير در
دفاع از بشريت، حقوق انسانى، عدالت و مردم فلسطين بكار برد و صداى رساى وجدان بيدار
ملت مظلوم و ستم ديده فلسطين در مغرب زمين و جهان رسانهاى گشت.
او سانسور بيرحمانه رسانههاى غربىرا كه در قبال
« تراژدى انسانى كه اسرائيل در سرزمين اشغالى»بوجود آورده است و نقش فراملىها و نفوذ
لابىهاى صيهونيست را در اين رسانهها در نوشته هاى عديده و متعدد خود به نقد كشيده
و افشا كرد، آنهم دراين زمان وانفسا!. در حاليكه اكثر روشنفكران مأيوسانه بحالتى حيران،
حرمان و غمانگيز نظاره گر وضع موجود هستند يا در خدمت فرا ملىها و سرمايه دارى جهانى قرار گرفته و مبلغ نظريه «جهانى شدن»
گرديدهاند.
او باتعهد و مسئوليت عميق به آرمانهاى والاى انسانى بطور مستمر به نقد و
روشنگرى از ديدگاه انسانگرانه ، حقوق انسانى و عدالتخواهى بر عليه ظلم، ستم و بيدادگريها
مىپرداخت و مىگفت: «نقش يك روشنفكر واقعى نقش يك آماتور است. چرا كه تنها يك آماتور
است كه تحت تأثير پاداش ها و مقتضيات يك حرفه قرار نمى گيرد، و از اين رو قادر است
بدون توجه به منافعش به ايده ها و ارزش ها بپردازد».
سعيد در انتقاد سياست نظامىگرى حكومت بوش در رابطه
جنگ اخير امريكا و عراق نوشت:
«ادعاى وقيحانهايست كه باور دارد اين شيوه تخريب،
دموكراسى و آزادى را نه فقط براى عراق بلكه براى همه خاورميانه به ارمغان خواهد آورد؟...
بر همه ما واجب است تا در اعتراضات ضد جنگ شركت كرده و صداى خود را عليه آن بلند كنيم.
ما براى درهم شكستن كابوس هولناكى كه بوروكراتها و پيروانشان در واشنگتن، تل آويو و
بغداد، مشغول ساختن آن هستند، نيازمند جرأت و شهامت هستيم. اگر آنچنان كه آنان ميگويند
خواستار امنيت هستند، بايد گفت كه كلمات از مفهوم واقعى خود تهى شده است. آنچه كه واضح
است اينكه بوش و شارون نسبت به ديگران كه از نژاد سفيد نيستند با ديد تحقير مينگرند
و سئوال اين است كه تا كى اينان بايد از نتايج كار خود در امان بمانند؟ »
آخرين مصاحبه ادوارد سعيد با نشريه آلمانى"
دى ولت" بود كه در جواب اينكه فلسطينىها در مبارزات خويش چه اشتباهى را مرتكب
شدهاند؟ وى پاسخ داد:«من در اين خصوص صحبتهاى
زيادى كردهام. به همين خاطر بحث را به اين نكته هدايت ميكنم كه اسرائيليها چه اشتباهاتى
مرتكب شدهاند؟. اشغال فلسطين از سوى اسرائيل به عنوان طولانى ترين اشغال در طول تاريخ
مدرن محسوب مى شود. اهداف اين اشغال، ويرانى اقتصاد و زيرساختهاى جامعه مدنى، مدارس،
دانشگاهها، بيمارستانها و غيره بوده و هدف ديگر آن كنترل مردم است، به طورى كه ترك
خانهها را براى مردم روزها و هفتهها غير ممكن ساخته است. اسكان يهوديان نيز يك كارجنايى
و احمقانه بوده و مى تواند نفرت و انتقام روز افزون فلسطينىها را فراهم آورد.»
شادروان سعيد در واپسينايام عمر به اين نظر بودكه: «اكنون نسل جديدى از فلسطينيان
چه در درون اين كشور و چه در خارج آن در حال شكلگيرى است. اين گروه قصد دارد تا بار
وجدانى و اخلاقى نقض حقوق بشر فلسطينيان را بر دوش غرب و اسرائيل بگذارد. آنچه كه مد
نظر اين گروه است حقوق فلسطينيان است و نه فقط حق زندگى آنان.»
وى در
نوشتهاى ديگر تأكيد مىكند:«پايان دادن به اشغال فلسطينامرى است ضرورى كه تاكنون
با روشهاى مختلف محقق نشده است، اكنون نوبت ما است كه با طرحى نوين آلترناتيوى ديگر
براى آزادىاين سرزمين مقدس اجراكنيم و در اين ميان متفكرين عرب و غير عرب در سرتاسر
جهان بايد بما به پيوندند. آزادى فلسطين با اتحاد همگان محق خواهدشد».
ادوارد سعيد علاوه بر مقالات، كنفرانسهاونوشتههاى
سياسى، اجتماعى،ادبى و هنرى، آثارى نظير (شرقشناسى ، 1978)؛ (مساله فلسطين ،
1979) ؛( جهان، متن و نقد، 1983)؛ ( سرزنش قربانيان، 1988)؛ (فرهنگ و امپرياليسم،
1993)؛ (صلح و نارضايتى هايش: رساله هايى درباره ى فلسطين در روند صلح خاورميانه،
1995)؛( پايان روند صلح : اسلو و از آن به بعد، 2000) و از ميان كارهاى اخير:(قدرت،
سياست، و فرهنگ) به ياد گار گذاشته است.
زنده ياد ادوارد سعيد در سال 1970 ميلادى ازدواج
كرده و صاحب دو فرزند دختر و پسر است. او يكى از بزرگترين فرزانگان و فرهيختگان جهان
عرب و بويژه فلسطين بود، فقدان وى در اين زمان در دفاع از مساله فلسطين جبران ناپذيراست.
