دو جبهه گرفتار کشماکشهای درونی و"معمای انتخابات":
انقلاب اسلامی : قسمت اول این فصل را به گزارشی که در یافت کرده ایم و سنجش افکاری اختصاص می دهیم که انجام گرفته و منتشر شده است. در قسمت دوم، نکاتی از چند گفته را می آوریم که از لحاظ نگرش در "انتخابات" گویای درماندگی دو جبهه در برابر " معمای انتخابات " هستند:
حجاریان: مجلسی که شکل خواهد گرفت، از نظر بین المللی ، نامشروع خواهد بود اگر:
انقلاب اسلامی : در 26 آبان 82، حجاریان گفتگوئی را با ایسنا انجام داده است که نزدیک به تمام آن به شرح زیر است. خط کشی ها از ما هستند:
● در صورت زير سئوال رفتن روند انتخابات ما، مجلسى كه شكل خواهد گرفت از نظر بين المللى نامشروع بوده و مصوبات آن نيز غير قانونى محسوب خواهد شد.
سعيد حجاريان، عضو شوراى مركزى جبهه مشاركت ايران اسلامى، با اشاره به اينكه معمولا بحثهاى پيرامون انتخابات (معرفى كانديداها،ارائه ليستهاى انتخاباتى، رقابتهاى سياسى و حزبى و...) يكى دو ماه پيش از آن آغاز مىشود، با اظهار شگفتى از اينكه اين بار درباره انتخابات مجلس هفتم اين بحثها برخلاف گذشته خيلى زودتر مطرح شدهاست، گفته است : "اين كار به نظرم غير عادى است، به ياد ندارم چنين چيزى در ادوار گذشته روى داده باشد.
به نظر مىرسد برخى از بيم اينكه مبادا تنور انتخابات سرد باشد، از هم اكنون، با بحث و گفتوگو درباره آن، به دميدن در اين كوره مىپردازند. "
به اعتقاد وى، ترس از حضور پياپى كميسارياهاى مختلف در ايران نيز از جمله عواملى است كه به اين امر دامن زده است. به ويژه آنكه تاكنون نمايندگانى از كميسارياى حقوق بشر و آزادى بيان، آژانس بينالمللى انرژى اتمى نيز به ايران آمدهاند و هر بار حضور آنان در ايران، به منزله تبيين و تعيين استانداردها و شاخصهاى بينالمللى است كه هر نوع عملكردى برخلاف آن نيز منجر به اقداماتى عليه ما خواهد شد. بنابراين بهتر است با گرم كردن تنور انتخابات از حضور ناظران بينالمللى انتخابات در ايران جلوگيرى شود. زيرا در غير اين صورت، از آنجا كه استانداردهاى مد نظر آنها با شرايط انتخابات ما (چه از نظر نظارت استصوابى، شمارش آراء، چگونگى راى گيرى،...) منطبق نيست، سراپاى انتخابات ما زير سئوال خواهد رفت.
در صورت زير سئوال رفتن روند انتخابات ما، مجلسى كه شكل خواهد گرفت از نظر آنان نامشروع بوده و مصوبات آن نيز غير قانونى محسوب خواهد شد. همين امر نيز در نهايت در روابط دوجانبه ايران و جهان بينالملل، تاثيرى نامطلوب برجاى خواهد گذاشت.
در صورت برگزارى انتخاباتى آزاد و عادلانه، ما هراسى نخواهيم داشت. آن را كه حساب پاك است، از محاسبه چه باك است. ما قبلاً هم گفته بوديم كه بگذاريد مردم بر همه چيز نظارت كنند. "
وى با اشاره به اينكه به تازگى يكى از مقامات قضايى اعلام كرده تمامى درهاى زندانها باز است، هر كس مىخواهد مىتواند بازديد كند، يادآور شده است: " اين نظر در شرايطى ابراز مىشود كه برخى وكلا امكان ملاقات با موكلين خود را ندارند و خبرنگاران داخلى و نمايندگان مجلس از بازديد از زندان محرومند. البرادعى مىتواند از نيروگاه هستهاى نطنز بازديد كند ولى اساتيد دانشگاه خودمان نمىتوانند چنين كنند.
اين در حالى است كه ما با نظارتهاى آزاد داخلى مىتوانيم از نظارتهاى خارجى جلوگيرى و خودمان عملكرد و وضعيت خودمان را محاسبه كنيم. حاسبوا قبل ان تحاسبوا.
فضاى واقعى و مطلوب انتخابات، در برگيرنده شرايط انتخاب كنندگان و انتخاب شوندگان است. در مبحث انتخاب كنندگان در درجه اول بايد توجه داشت كه انتخاب كنندگان حق دارند رأى دهند و نه تكليف. از اينرو نبايد مردم را مكلف به شركت در انتخابات دانست. تكليف از كلفت به معنى سختى، سنگينى و چيزى كه براى انسان گران است، مىآيد، تكليف هم مثل اعمال واجب كفايى است. مثل دفن كردن مردهاى كه بر زمين افتاده است ... "
حجاريان با تاكيد بر اينكه انتخاب كننده حق دارد مطابق سليقهاش نمايندهاش را برگزيند تا بعدها حامى حقوق آنها باشد، گفته است: "مردم بايد انتخابات آزاد و عادلانه را احساس كنند و اطمينان يابند كه از حق انتخاب برخوردارند و كسى ديگر جاى آنان تصميم نمىگيرد و دايره انتخابشان را محدود نمىكند. كارت رأى همانند يك كالا است. مثلا" اگر آن را يك هفته بعد به صندوق بيندازند، در عرض يك هفته بازار داد و ستد اين كالا فراهم مىشود و قيمت آن مشخص مىگردد ( مانند كوپن ) و آن گاه شايد مشاركت به بالاى هفتاد - هشتاد درصد نيز برسد."
وى در باب حقوق انتخاب شوندگان گفته است: "آنان، هم از حق و هم از وظيفه و تكليف به واسطه مسووليتى كه برعهده گرفتهاند، برخوردارند. البته تكليف آنان از حقوقشان بيشتر است. زيرا انتخاب شونده مكلف است به وعدههايى كه پيش از انتخابات داده است، جامه عمل بپوشاند و مهمترين تكليف آنان تحرى قوه تقنين است براى ممانعت از ايجاد جريانهاى تقنين موازى. اين در حالى است كه نمايندگان مجلس با "باى پاس" قانونگذارى از سوى محافظهكاران مواجه مىشوند و توان دفاع از حقوق موكلينشان را ندارند. مضاف بر اينكه از حق نظارت، تحقيق و تفحص و ارائه طرح نيز محرومند و مصوباتشان دائما" با سد شوراى نگهبان و مجمع تشخيص مصلحت نظام روبرو مىشود. همين امر سبب دلسردى مردم مىشود. در چنين شرايطى مردم، يا نمايندگان را ناتوان مىدانند، يا ساختار را ناسالم مىخوانند و يا تصور خواهند كرد كه نمايندگان از توان لازم برخوردار بوده ولى سازماندهى قوى نداشتهاند و از اين رو تلاشهايشان به نتيجه نرسيده و يا اينكه ارتباط وثيقى ميان مردم با نمايندگانشان وجود نداشته كه اين هم به علت حضور كمرنگ احزاب به عنوان واسطين ميان مردم و نمايندگان است كه نتوانستهاند پشتوانهاى قوى براى فراكسيونها باشند."
به اعتقاد وى قطع اميد مردم از نمايندگانشان در مجلس، به اعتراض، نافرمانى مدنى، رفتارهاى غير مسالمتآميز و... خواهد انجاميد. به عبارت ديگر اگر مجلس نتواند به استيفاى حقوق مردم بپردازد، راه بر خشونتطلبان گشوده خواهد شد.
حجاريان، در باب حضور مردم در انتخابات، گفته است: " مردم در استانها و شهرستانهاى كوچك به علت انگيزههاى قومى و هويتى، در انتخابات شركت خوبى خواهند كرد ولى در شهرهاى بزرگ همچنان مشكلاتى براى حضور مردم پاى صندوقهاى رأى وجود دارد. البته نبايد فراموش كرد كه اگر موانع حضور مردم رفع نشوند، وضعيت كلانشهرها به تدريج به شهرهاى كوچك تسرى خواهد يافت. مضاف بر اينكه شهرهاى بزرگ همواره سرنوشت كشور را رقم مىزنند. همچنان كه انقلاب هم محصول تحول در شهرهاى بزرگ مثل تهران، اصفهان، تبريز و ... بود.
در استانداردهاى جهانى سطح سواد، درآمد و گستردگى ارتباطات با مشاركت مردم در انتخابات نسبت مستقيم دارد. اينكه در ايران اين نسبت معكوس است، خلاف قاعده است و بايد ناشى از آن باشد كه در روال برگزارى انتخابات مشكلاتى وجود دارد. فرصت باقى مانده تا انتخابات براى رفع اين مشكلات كافى نيست. تنها در صورتى كه يك اتفاق خارقالعاده روى دهد ( نوعى شوكتراپى از داخل يا خارج) حضور گسترده مردم در انتخابات را مىتوان تضمين كرد. فشارهاى بينالمللى نمىتواند در زمره شوكهاى خارجى باشد. چون گزارش كميسارياهاى بازديد كننده از ايران به زودى منتشر نخواهد شد و در مورد آژانس بينالمللى انرژى اتمى هم كه مهمترين آنهاست تا ژانويه فرصت داريم."
حجاريان، در پاسخ به سئوالى مبنى بر اينكه " پس از شش سال سردادن شعار توسعه سياسى، آيا انتظار يك حادثه غير مترقبه را داشتن، نوعى شكست محسوب نمىشود؟"، گفته است: " نه، اين طور نيست. چون سياست همچون روال عادى زندگى ماست... اگرچه بخشى از علل تشكيل ناهنجارى، بىاعتمادى مردم به اليتهاى ( نخبهها) سياسى براى تحقق مطالباتشان است، ولى مهمتر آنست كه مردم در جوامع توسعه نيافته، به دنبال قدرت هستند. زيرا قدرت - در جامعهاى نظير ايران - تنها نردبان ترقى است كه مىتوان از طريق آن به ثروت، مقام، معرفت و منزلت دست يافت.
انقلاب اسلامی: نمی توان با حجاریان موافق شد که کارت رأی همانند یک کالا است. با وجود این، بنا بر استدلال او، در صورتی که یک هفته تأخیر قیمت رأی را بالا ببرد، خودداری از دادن رأی می تواند آزادی و دیگر حقوق را به مردم باز گرداند. بخصوص که به قول او رژیم مشروعیت بین المللی را از دست می دهد - در صورتی که داشته باشد - و به قول دانشجویان، اجماع ملی را از حمایت اجماع جهانی برخورادر می کند.
